حشرات در پرورش دام و طیور فقط یک عامل مزاحم نیستند، بلکه می توانند به صورت مستقیم و غیر مستقیم بر بهره وری، سلامت و سودآوری واحدهای دامی اثر بگذارند. حضور مگس ها، پشه ها، شپش ها و کنه ها موجب ایجاد استرس مداوم در دام و طیور می شود. این تنش رفتاری، مصرف خوراک را کاهش می دهد، بازده تبدیل غذایی را تضعیف می کند و در نهایت باعث افت رشد، کاهش تولید شیر، گوشت و تخم مرغ می شود. در دام های مولد نیز فشار ناشی از آلودگی های حشره ای می تواند عملکرد تولید مثلی را مختل کند.
اهمیت حشرات زمانی بیشتر می شود که بدانیم بسیاری از آن ها ناقل عوامل بیماری زا هستند. برخی حشرات با انتقال باکتری ها، ویروس ها و انگل ها، زمینه بروز بیماری های عفونی و تلفات اقتصادی را فراهم می کنند. از سوی دیگر، گزش و تغذیه انگلی بعضی گونه ها می تواند باعث زخم پوستی، کم خونی، التهاب و افت وضعیت عمومی بدن شود.
این تهدیدها هم در چراگاه و هم در فضاهای بسته مانند سالن های پرورش دیده می شوند. به همین دلیل، اجرای برنامه علمی مدیریت آفات شامل بهداشت محیط، کنترل رطوبت، دفع صحیح فضولات و استفاده هدفمند از روش های کنترلی برای حفظ سلامت،پرورش و فروش دام زنده کاملا ضروری است.
راه های کنترل حشرات در پرورش دام و طیور
| راه های کنترل حشرات | توضیحات تخصصی |
|---|---|
| مدیریت تاسیسات دام ها | اولین خط دفاعی در مبارزه با مگس ها، برنامه مدیریت پسماند است. با حذف مواد تولید مگس (کود، دانه مرطوب، سیلاژ ریخته شده، یونجه مرطوب و غیره) به صورت هفتگی چرخه مگس ها را بشکنید. برای جذب مگس ها و گرفتن آنها، از روبان های چسبنده مگس و تله های طعمه دار استفاده کنید. |
| استفاده از برچسب های گوش | روش دیگر برای کنترل مگس در گله شما استفاده از برچسب های گوش حشره کش است. این برچسب ها مگس های صورت، مگس های طویله و مگس های خانگی را از بین می برد. اگر گله شیری دارید، مطمئن شوید که از برچسب های گوش، در گاوهای شیرده می توان استفاده کرد و ضرری برای آنها ندارد. |
| کیسه های گرد و غبار | دستگاه هایی مانند کیسه های گرد و غبار و مواد ضدعفونی کننده هنگامی که در منطقه ای که گاو به طور مکرر از آن عبور می کند قرار بگیرند، می تواند به صورت موثری جمعیت حشرات را کنترل کند.باید گاوها را به صورت اجباری از منطقه ای که این کیسه ها قرار دارد عبور دهید. آب یا خوراک دام را جدا کنید تا گله برای رفع تشنگی یا گرسنگی از کنار این کیسه ها عبور کند و از این طریق بتوانید حشرات را از دام خود دور کنید. |
| کنترل مگس | بهترین راه برای مبارزه با جمعیت رو به رشد مگس ها از طریق برنامه های موثر مدیریت کود و بهداشت است. هرچه مواد آلی مرطوب در اطراف تاسیسات شما کمتر باشد، فرصت کمتری برای مکان های تولید مگس وجود دارد.حشره کش ها به تنهایی باعث تسکین موقتی مگس ها می شوند. با تمیز کردن امکانات و تاسیسات به صورت هفتگی و درمان های شیمیایی، جمعیت مگس ها را می توانید کاهش دهید. |
انواع حشرات مزاحم در دامداری ها و روش مبارزه با آنها
کنه ها؛ ناقلان مهم بیماری در دام
کنه ها از خطرناک ترین انگل های خارجی در دام به ویژه گوسفند، بز و گاو هستند. این آفات با اتصال به پوست دام و تغذیه از خون، علاوه بر ایجاد ضعف عمومی، زمینه انتقال بسیاری از بیماری های عفونی و خونی را فراهم می کنند. کاهش وزن، افت تولید، کم خونی، بی قراری و افت کیفیت لاشه از مهم ترین پیامدهای آلودگی به کنه است. در موارد شدید، حتی می توان کاهش باروری و افزایش حساسیت دام به سایر بیماری ها را نیز مشاهده کرد.
کنه های سخت
کنه های سخت بیشتر در ماه های گرم سال فعال هستند و معمولاً سالانه یک دوره اصلی تخم گذاری دارند. این کنه ها اغلب در نواحی کم پشم و گرم بدن دام مانند گوش، زیر دم، اطراف دنبه، کشاله ران و زیر شکم مستقر می شوند. تغذیه طولانی مدت آن ها از خون دام، سبب التهاب موضعی، زخم پوستی و انتقال بیماری هایی مانند تب های خونی و زردی می شود. حضور این کنه ها در گله های چراکننده بیشتر دیده می شود، زیرا تماس با مراتع آلوده احتمال درگیری را افزایش می دهد.
کنه های نرم
کنه های نرم از نظر رفتاری با کنه های سخت تفاوت دارند. کنه ها در طول سال چند نوبت تخم گذاری می کنند و بیشتر در شکاف دیوارها، بستر، درزها و نقاط پنهان جایگاه دام زندگی دارند. کنه های نرم معمولاً شب ها به بدن دام حمله کرده و پس از خون خواری، دوباره به مخفیگاه خود بازمی گردند. همین ویژگی باعث می شود تشخیص آن ها دشوارتر باشد و اگر فقط بدن دام بررسی شود، منشأ اصلی آلودگی نادیده بماند.
روش های مؤثر کنترل کنه
برای مبارزه اصولی با کنه، نخست باید دام های آلوده شناسایی و از گله جدا شوند. قرنطینه دام بیمار تا زمان کنترل کامل آلودگی اهمیت زیادی دارد. در مرحله بعد، سم پاشی تخصصی جایگاه، دیوارها، کف، آخور، شکاف ها و محل استراحت دام باید انجام شود. استفاده هدفمند از ترکیبات کنه کش مانند فلومترین، کومافوس و فرآورده های دارای فن والریت، در صورت مصرف صحیح و زیر نظر دامپزشک، می تواند بسیار مؤثر باشد. بهداشت محیط، حذف بستر آلوده و تکرار درمان در فاصله زمانی مناسب نیز از ارکان اصلی کنترل این آفت در دامداری صنعتی است.
کک ها؛ آفات مقاوم و آزاردهنده در دامداری
کک ها از جمله آفات مقاوم و دردسرساز در واحدهای دامی هستند. این حشرات با جهش سریع و قدرت تکثیر بالا، می توانند در مدت کوتاهی بخش زیادی از محیط و بدن دام را آلوده کنند. گزش کک موجب خارش شدید، بی قراری، آسیب پوستی و در موارد شدید، کم خونی می شود. دام آلوده معمولاً اشتهای کمتری دارد و به دلیل استرس مداوم، بازده تولیدی آن کاهش پیدا می کند.
اهمیت کک ها فقط به آزار فیزیکی محدود نمی شود. این آفات می توانند در انتقال برخی عوامل بیماری زا نقش داشته باشند و از این نظر برای سلامت دام و حتی بهداشت محیط اطراف نیز اهمیت دارند. از آنجا که بخشی از چرخه زندگی کک در بستر، شکاف ها و مواد آلی محیط طی می شود، کنترل آن فقط با درمان بدن دام امکان پذیر نیست.
روش های مبارزه با کک
برای کنترل کک، هم زمان باید دام، بستر و کل محیط دامداری تحت مدیریت قرار گیرد. جمع آوری فضولات، خشک نگه داشتن بستر، حذف مواد آلی تجمع یافته و شست و شوی منظم جایگاه بسیار مهم است. در کنار این اقدامات، استفاده از سموم مناسب مانند برخی ترکیبات پیروتروئیدی و پروپوکسور، در صورت انتخاب درست و مصرف اصولی، به کاهش جمعیت کک کمک می کند. نکته مهم این است که سمپاشی باید تکرارپذیر و همراه با پاکسازی کامل محیط باشد، زیرا تخم و لارو کک ممکن است پس از مرحله اول همچنان در محیط باقی بمانند.
شپش ها؛ عامل افت سلامت پوست و کم خونی دام
شپش ها از دیگر انگل های خارجی شایع در دام و طیور هستند که با آسیب به پوست و پوشش بدن، سلامت حیوان را مختل می کنند. آلودگی به شپش معمولاً در شرایط تراکم بالا، تهویه نامناسب، ضعف بهداشت و فصل های سرد بیشتر دیده می شود. این آفت علاوه بر ایجاد ناراحتی شدید، موجب کاهش آرامش دام و افت مصرف خوراک می شود.
شپش های گزنده
شپش های گزنده بیشتر از پوسته های سطحی و ترشحات پوست تغذیه می کنند و معمولاً سبب خارش شدید، التهاب، ریزش مو یا پر و ایجاد دلمه های پوستی می شوند. این نوع آلودگی در طیور اهمیت زیادی دارد، زیرا می تواند موجب کاهش رشد، افت کیفیت پرها و پایین آمدن راندمان تولید شود.
شپش های خون خوار
شپش های خون خوار با تغذیه مستقیم از خون میزبان، دام را در معرض کم خونی، ضعف جسمی و کاهش تولید قرار می دهند. این وضعیت در دام های جوان، دام های ضعیف و گله هایی که آلودگی گسترده دارند، شدیدتر است. در چنین شرایطی، بی حالی، کاهش وزن و افت بازده اقتصادی کاملاً قابل انتظار خواهد بود.
راهکارهای کنترل شپش
جدا کردن دام آلوده، ضدعفونی تجهیزات دامداری و درمان هم زمان کل دام های در معرض تماس، از اصول مهم کنترل شپش است. استفاده از فرآورده های مناسب مانند ترکیبات ارگانوفسفره یا سایر داروهای تأییدشده دامپزشکی، باید بر اساس نوع دام و شدت آلودگی انجام شود. اگر فقط دام های دارای علائم درمان شوند و سایر دام های تماس یافته نادیده گرفته شوند، چرخه آلودگی دوباره تکرار خواهد شد.
جرب ها؛ عامل مهم بیماری های پوستی در دام
جرب ها از عوامل مهم بروز بیماری های پوستی در دام هستند و می توانند سبب خارش شدید، ریزش پشم و مو، التهاب، ضخیم شدن پوست و درماتیت شوند. این آلودگی اگر به موقع درمان نشود، به سرعت در گله گسترش پیدا می کند و علاوه بر افت کیفیت پوست و پشم، باعث کاهش رشد و تضعیف عمومی دام می شود.
روش های مبارزه با جرب
کنترل جرب نیازمند تشخیص سریع و درمان علمی است. استفاده از داروهای تزریقی سیستمیک، در کنار حمام ضد انگل با ترکیبات مجاز مانند فوسمِت و داروهای مشابه، از روش های رایج و مؤثر به شمار می آید. ضدعفونی جایگاه، تعویض بستر و درمان هم زمان دام های در تماس نیز برای جلوگیری از بازگشت آلودگی ضروری است.
نتیجه گیری
دام زنده قائم به عنوان یکی از بزرگ ترین مراکز فروش دام زنده در تهران، با عرضه مستقیم انواع گوسفند و گوساله سالم و باکیفیت شناخته می شود. این مجموعه با تکیه بر رعایت اصول بهداشتی، قیمت گذاری مناسب و تأمین دام زنده مورد نیاز مشتریان، توانسته است جایگاه قابل توجهی در بازار به دست آورد. ارائه خدمات مطمئن، تحویل سریع و حفظ سلامت دام از مهم ترین ویژگی های این مرکز است.
سوالات متداول
چرا حشرات در پرورش دام و طیور یک تهدید اقتصادی محسوب می شوند؟
کاهش مصرف خوراک، افت رشد، کاهش تولید شیر، افت تخم گذاری، کاهش کیفیت لاشه و افزایش هزینه های درمانی از مهم ترین پیامدهای حضور آفات در واحدهای پرورشی است
مهم ترین حشرات و انگل های خارجی مؤثر در دام و طیور کدام اند؟
در واحدهای پرورش دام و طیور، کنه ها، کک ها، شپش ها، مگس ها، پشه ها و جرب ها از مهم ترین عوامل آسیب زا به شمار می آیند. هر کدام از این آفات سازوکار متفاوتی در ایجاد خسارت دارند
چه عواملی باعث افزایش جمعیت حشرات در واحدهای پرورشی می شوند؟
رطوبت بالا، تجمع فضولات، تهویه نامناسب، تراکم زیاد دام و طیور، باقی ماندن خوراک در محیط و نظافت ناکافی، از مهم ترین عوامل افزایش جمعیت حشرات هستند
بهترین روش کنترل حشرات در دامداری و مرغداری چیست؟
مؤثرترین روش، استفاده از برنامه مدیریت تلفیقی آفات است. این رویکرد فقط به سم پاشی محدود نمی شود، بلکه مجموعه ای از اقدامات شامل پایش منظم، شناسایی سریع آلودگی، قرنطینه دام بیمار، پاک سازی بستر، کنترل رطوبت، دفع بهداشتی فضولات، بهبود تهویه و استفاده هدفمند از سموم یا داروهای دامپزشکی را در بر می گیرد.
